Voetnoten voor jurisprudentie, wetgeving en Kamerstukken: zo doe je het goed

Verwijzen naar jurisprudentie, wetgeving en Kamerstukken is voor veel rechtenstudenten en juridische auteurs een bron van verwarring. Elk brontype heeft zijn eigen regels, en de details maken het verschil tussen een correcte en een incorrecte voetnoot. In dit artikel behandelen we de verwijsregels voor deze drie veelgebruikte brontypes volgens de Leidraad voor Juridische Auteurs.

Jurisprudentie

De basisstructuur

Een verwijzing naar rechtspraak bevat de volgende elementen, in deze volgorde:

Gerecht + datum + ECLI-nummer + eventueel publicatiegegevens + relevante rechtsoverweging.

Voorbeeld Hoge Raad:

HR 13 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1785, r.o. 3.2.

Voorbeeld Rechtbank:

Rb. Amsterdam 5 maart 2024, ECLI:NL:RBAMS:2024:1234, r.o. 4.1.

Voorbeeld Gerechtshof:

Hof Den Haag 10 januari 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:56, r.o. 5.3.

ECLI: altijd verplicht

Het ECLI-nummer (European Case Law Identifier) is verplicht. Het oude LJN-nummer is sinds 2013 vervangen door ECLI. Gebruik altijd ECLI, ook voor uitspraken van voor 2013 — alle oude uitspraken hebben met terugwerkende kracht een ECLI-nummer gekregen.

Je vindt ECLI-nummers via rechtspraak.nl.

HR vs. PHR: een belangrijk verschil

Verwar nooit HR (een arrest van de Hoge Raad) met PHR (een conclusie van de Advocaat-Generaal bij het Parket bij de Hoge Raad). Dit zijn juridisch gezien totaal verschillende documenten. Dit is ook een van de meest voorkomende fouten in juridische scripties.

Je kunt het onderscheid aflezen uit het ECLI-nummer:

• ECLI:NL:HR:2024:... — arrest van de Hoge Raad
• ECLI:NL:PHR:2024:... — conclusie van de A-G

Let op: als je verwijst naar een conclusie, schrijf dan "Concl. A-G [naam]" in plaats van "HR".

Publicatie in tijdschrift

Als een uitspraak is gepubliceerd in een tijdschrift, kun je de publicatiegegevens toevoegen:

HR 13 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1785, NJ 2021/42, r.o. 3.2.

Wetgeving

Nederlandse wetten

Verwijzingen naar Nederlandse wet- en regelgeving zijn relatief eenvoudig. Noem het artikel en de wet bij de gangbare afkorting. Alle actuele wetteksten zijn te raadplegen via wetten.overheid.nl:

Art. 6:162 BW.

Art. 1 lid 2 Grondwet.

Art. 7:658 lid 1 BW.

Zo specifiek mogelijk

De Leidraad schrijft voor dat je altijd zo specifiek mogelijk verwijst. Verwijs niet naar een hele wet, maar naar het relevante artikel of zelfs het specifieke lid:

Te vaag:

Zie het Burgerlijk Wetboek.

Specifiek genoeg:

Art. 3:40 lid 1 BW.

Europese regelgeving

Bij Europese verordeningen en richtlijnen verwijs je naar het nummer en de titel, met vermelding van het publicatieblad. EU-regelgeving kun je raadplegen via EUR-Lex:

Art. 6 lid 1 AVG (Verordening (EU) 2016/679).

Art. 5 Richtlijn 2011/83/EU.

Kamerstukken

Basisstructuur

Kamerstukken vermeld je als volgt:

Kamerstukken + Kamer + vergaderjaar + dossiernummer + ondernummer + paginanummer.

Parlementaire documenten zijn te raadplegen via officielebekendmakingen.nl.

Voorbeeld Tweede Kamer:

Kamerstukken II 2023/24, 36 400, nr. 3, p. 15.

Voorbeeld Eerste Kamer:

Kamerstukken I 2023/24, 36 400, A, p. 8.

Memorie van Toelichting

De Memorie van Toelichting is het meest geciteerde parlementaire document. Het is altijd ondernummer 3 bij de Tweede Kamer:

Kamerstukken II 2023/24, 36 400, nr. 3 (MvT), p. 22.

Handelingen

Bij verwijzingen naar debatten verwijs je naar de Handelingen:

Handelingen II 2023/24, nr. 45, item 8, p. 23.

Veelgemaakte fouten bij deze brontypes

| Fout | Correct | |------|---------| | LJN-nummer gebruiken | ECLI-nummer gebruiken | | HR schrijven bij A-G conclusie | PHR of "Concl. A-G" schrijven | | Artikelnummer zonder lid | Specifiek lid vermelden | | Jurisprudentie in literatuurlijst | Alleen in voetnoten | | Kamerstukken zonder pagina | Altijd paginanummer toevoegen |

Lees meer over deze en andere fouten in ons artikel over 7 veelgemaakte fouten in voetnoten bij juridische scripties.

Onthoud de hoofdregel

Jurisprudentie, wetgeving en Kamerstukken worden nooit opgenomen in de literatuurlijst. Ze verschijnen uitsluitend in je voetnoten. Als je veel van deze bronnen bespreekt, kun je overwegen een apart jurisprudentie- of regelgevingsregister toe te voegen aan je tekst.

Laat je voetnoten controleren

Het correct verwijzen naar rechtspraak, wetgeving en Kamerstukken vergt precisie. De Leidraad Checker controleert automatisch of je verwijzingen voldoen aan de regels van de Juridische Leidraad 2025 — inclusief de juistheid van ECLI-nummers en de structuur van Kamerstukverwijzingen.