7 veelgemaakte fouten in voetnoten bij juridische scripties

Voetnoten zijn het fundament van elke juridische tekst. Toch gaat het verrassend vaak mis — zelfs bij ervaren schrijvers. Het Erasmus-artikel Aandachtspunten en veelvoorkomende fouten in schriftelijke opdrachten en (mini)scripties uit Ars Aequi 2019 bevestigt dat docenten keer op keer dezelfde fouten tegenkomen.

In dit artikel bespreken we de zeven meest voorkomende fouten in voetnoten bij juridische scripties en werkstukken, en leggen we uit hoe je ze vermijdt. Niet bekend met de Leidraad? Lees eerst ons overzichtsartikel over de Leidraad voor Juridische Auteurs.

1. Volledig citeren in voetnoten terwijl er een literatuurlijst is

Dit is veruit de meest voorkomende fout. Als je scriptie een literatuurlijst bevat — en dat is bij scripties altijd het geval — moet je in voetnoten verkort verwijzen.

Fout:

Jansen, P.M., Het Nederlandse contractenrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2024, p. 89.

Goed:

Jansen 2024, p. 89.

De volledige vermelding hoort in de literatuurlijst. Het is, zoals de Leidraad het stelt, "bijzonder storend" om in alle voetnoten telkens dezelfde volledige citeerwijze aan te treffen. Lees meer over de juiste opbouw van je literatuurlijst in ons artikel over de perfecte literatuurlijst.

2. Ontbrekende paginanummers

De Leidraad schrijft voor dat je in voetnoten altijd zo specifiek mogelijk verwijst. Dat betekent: achternaam, jaartal, en precies de pagina of paragraaf waar je iets vandaan hebt.

Fout:

De Groot 2023.

Goed:

De Groot 2023, p. 142-145.

Een verwijzing zonder paginanummer is als een adres zonder huisnummer — de lezer kan er niets mee.

3. LJN gebruiken in plaats van ECLI

Sinds 2013 heeft het ECLI-nummer het oude LJN-nummer vervangen. Volgens de Leidraad moet je het ECLI-nummer gebruiken, ook voor uitspraken van vóór 2013. Alle oude uitspraken hebben inmiddels een ECLI-nummer gekregen. Je kunt ECLI-nummers opzoeken via rechtspraak.nl.

Fout:

HR 13 juli 2007, LJN BA7972.

Goed:

HR 13 juli 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7972.

Meer over het correct verwijzen naar rechtspraak lees je in ons artikel over voetnoten voor jurisprudentie, wetgeving en Kamerstukken.

4. HR en PHR door elkaar halen

Een veelgemaakte fout bij verwijzingen naar rechtspraak is het verwarren van HR (een uitspraak van de Hoge Raad) met PHR (een conclusie van de Advocaat-Generaal bij het Parket bij de Hoge Raad). Dit zijn wezenlijk verschillende documenten met een andere juridische status.

Fout:

HR 20 december 2024, ECLI:NL:PHR:2024:1234.

De ECLI bevat hier "PHR", maar de aanduiding zegt "HR". Controleer altijd of de ECLI overeenkomt met het type document waarnaar je verwijst.

5. Wet- en regelgeving in de literatuurlijst opnemen

De literatuurlijst bevat volgens de Leidraad uitsluitend bronvermeldingen voor boeken, tijdschriftartikelen en online bronnen. Wet- en regelgeving en jurisprudentie horen daar niet in.

Verwijs naar wetten en jurisprudentie alleen in voetnoten. Als je veel regelgeving bespreekt, kun je overwegen een apart register op te nemen — maar dat is iets anders dan de literatuurlijst. Wetten kun je raadplegen via wetten.overheid.nl.

6. Alleen naar websites verwijzen

De Leidraad en universitaire richtlijnen benadrukken: verwijs in voetnoten niet uitsluitend naar websites. Probeer zoveel mogelijk naar traditionele juridische bronnen te verwijzen: handboeken, studieboeken, tijdschriftartikelen, jurisprudentie en Kamerstukken.

Een website kan een nuttige aanvulling zijn, maar zou niet je primaire bron moeten zijn als er een gezaghebbende gedrukte bron beschikbaar is.

Minder sterk:

Zie www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/huurwoning.

Sterker:

Kamerstukken II 2023/24, 36 400 VII, nr. 2, p. 5.

7. Inconsistente opmaak

Consistentie is cruciaal. Veelvoorkomende inconsistenties zijn:

• Soms een punt achter de voetnoot, soms niet
• Wisselend gebruik van komma's en puntkomma's
• Afkortingen die niet consequent worden gebruikt (soms "p.", soms "pag.", soms "pagina")
• Verschillende volgorden van elementen in vergelijkbare verwijzingen

De Leidraad geeft voor elk brontype een vaste structuur. Houd je daar consequent aan. De Leidraad 2025 bevat een overzichtelijker geheel van verwijsregels dat je hierbij kan helpen.

Hoe voorkom je deze fouten?

Het handmatig nalopen van alle voetnoten in een scriptie van tientallen pagina's is een monnikenwerk. Een aantal tips:

• Werk vanaf het begin consequent volgens de Leidraad, niet pas bij de eindredactie
• Houd een apart document bij met je bronnen in de juiste format
• Controleer ECLI-nummers via rechtspraak.nl
• Gebruik de Leidraad Checker om je document automatisch te laten controleren op afwijkingen

Door je voetnoten vroegtijdig en regelmatig te controleren, voorkom je dat je aan het einde van je scriptieproces voor onaangename verrassingen komt te staan.